Μπριγάδα “Στα μονοπάτια του Τσε”: Συνοπτικό πρόγραμμα

"πληροφορίες εντός" (θα είμαστε εκεί....) Η διεθνής μπριγάδα “Στα μονοπάτια του Τσε”, γίνεται κάθε 5 χρόνια και πραγματοπο...

31 Μαΐου 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΕΡΝΕΣΤΟ ΤΣΕ ΓΚΕΒΑΡΑ

  El Pensamiento Economico de Ernesto Che Guevara

Εκδόσεις  Casa de las Americas 1987, CUBA.       
                                                                                                                       Εκδόθηκε επίσης στην αγγλική γλώσσα το 1989 με τον τίτλο «Che Guevara: Economics and Politics in the Transition to Socialism» από τις εκδόσεις Pathfinder.  Στην Κούβα τιμήθηκε με το «Εξαιρετικό Βραβείο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα» από τις εκδόσεις Casa de las Americas,και από το «Κέντρο Μελετών για την Αμερική» (Centro de estudios sobre America)
Αβάνα, Μάιος 2012
Δημοσιεύτηκε στα blogs “Sierra Maestra”, “Guevaristas” κ.α


  Τη χρονιά που εκδόθηκε αυτό το βιβλίο η Κουβανική Επανάσταση περπατά την 3η δεκαετία της ζωής της και απέχει ελάχιστα από την μεγαλύτερη ίσως πρόκληση που θα αντιμετώπιζε, τη διακοπή των σχέσεων με την Σοβιετική Ένωση , που τόσο κόστισε στον έτσι κι αλλιώς, σκληρά δοκιμαζόμενο λαό του ηρωικού νησιού. Τα επόμενα χρόνια,  στην «ειδική περίοδο» όπως ονομάστηκε, η Κούβα και η επανάστασή της , κέρδισαν την μάχη της επιβίωσης γεμίζοντας χαρά και αισιοδοξία τους επαναστάτες και γενικότερα τους προοδευτικούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η Κούβα παρέμεινε ο αναμμένος φάρος της επανάστασης, όταν οι πρόσκαιρα νικητές πανηγύριζαν το τέλος της ιστορίας. Σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς, μια επανάσταση σε μια μικρή χώρα, κόντρα σε θεούς και δαίμονες ζει και στοιχειώνει τον ύπνο τους. Το φάντασμα του κομμουνισμού που περιέγραψε αλληγορικά  ο Καρλ Μαρξ στην πρώτη αράδα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου είναι ακόμα εδώ, και τόσο κοντά στην … μητρόπολη!  Σήμερα η Κούβα προχωρά σε μεταρρυθμίσεις - που δεν είναι θέμα του παρόντος γραπτού - αναζωπυρώνοντας τους πάγιους ευσεβείς πόθους των εχθρών της, αλλά και την καλοπροαίρετη ή όχι συζήτηση στους φίλους της, (ή στους άσπονδους φίλους της).


Τα ζητήματα που καταπιάνεται το βιβλίο βοηθούν να κατανοηθεί -και να κριθεί-   τόσο το γερό υπόβαθρο των σημερινών μεταρρυθμίσεων, όσο και η βασική αιτία που η επανάσταση επέζησε και ζει μέχρι σήμερα. Όσοι πίστεψαν ότι η Κούβα στάθηκε απλά τυχερή – και αγνοούν τον νόμο πως η τύχη δεν πάει συνήθως με τους επαναστάτες – θα δουν ότι οι βάσεις που τέθηκαν τότε , στην νηπιακή ηλικία της επανάστασης, έφτιαξαν τον γερό σκελετό  που την κρατά ζωντανή μέχρι σήμερα, στους δυσμενέστερους συσχετισμούς. Θα δουν ότι οι βάσεις αυτές  τέθηκαν, όχι κυρίως στον υλικό παράγοντα, αλλά στον παράγοντα άνθρωπο, το υποκείμενο το οποίο έχει ανάγκη να μετασχηματίσει την κοινωνία, αλλά για να το επιτύχει πρέπει να μετασχηματίσει ταυτόχρονα και τον εαυτό του. Ο Νέος Άνθρωπος λοιπόν, αυτός που θα φτιάξει την νέα κοινωνία πρέπει να κινηθεί – και κινείται – κυρίως με ηθικά κίνητρα, τέτοια που μόνο μια ιδεολογία μπορεί να δώσει. Και μια επανάσταση, δίνει υλική υπόσταση σε μια ιδεολογία, μια επανάσταση δημιουργεί ιδεολογία. Και εκεί επένδυσαν οι Κουβανοί, με πρωταγωνιστική συμμετοχή του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.

 Όσοι επίσης επιφανειακά αποδίδουν στο «Κουβανικό φαινόμενο» την τρέλα, τον ρομαντισμό ή απλά την «ιδιομορφία» των Κουβανών θα διαπιστώσουν ότι η Επανάσταση  και οι ηγέτες της είχαν και έχουν πλήρη συναίσθηση του διεθνιστικού τους καθήκοντος όχι μόνο ως πρακτική και υλική υποστήριξη των επαναστατικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο, αλλά και ως ενεργητική συμμετοχή στην πάλη για την διαμόρφωση της ιδεολογίας και της στρατηγικής του κομμουνιστικού και επαναστατικού κινήματος.  Εύκολα θα συμπεράνει κανείς  από τα κείμενα και μόνο, ότι το ίδιο πράττουν και στο εσωτερικό της χώρας, δεν κρύβουν τις  κοινωνικές αντιθέσεις, οξύνουν τις ιδεολογικές, τις κάνουν πολιτικές. Ο ίδιος ο Φιδέλ, στην ομιλία του για τα 20 χρόνια από τη δολοφονία του Τσε,  μιλάει (αναφερόμενος και για διευθυντές κρατικών επιχειρήσεων) για «καπιταλιστές της δεκάρας, κερδοσκόπους που έχουν τυφλή εμπιστοσύνη σε μηχανισμούς και καπιταλιστικές κατηγορίες», χαρακτηρίζει το Σύστημα Οικονομικής Διαχείρισης και Σχεδιασμού  «Κουτσό, ψωριάρικο άλογο, με πολλές πληγές τις οποίες θεραπεύαμε με ιώδιο και γράφαμε φάρμακα,…. ένα δεξιό άλογο (που πρέπει) να του τραβάμε δυνατά τα γκέμια». Είναι σαφής η αντίληψη που εκφράζεται  με τον πιο επίσημο τρόπο, 30 σχεδόν χρόνια μετά το θρίαμβο της επανάστασης, για τις αντιθέσεις στο εσωτερικό της κουβανικής κοινωνίας,  τελικά για τη ταξική πάλη   σε συνθήκες προσπάθειας οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Χωρίς καμιά θεωρία συνωμοσίας, σαν κάτι απόλυτα φυσιολογικό όπως η ζωή, περιγράφεται μια οικονομία, μια κοινωνία με τις αντιθέσεις της, σε διαρκή κίνηση και πάλη.

Δυστυχώς το βιβλίο «Η οικονομική σκέψη του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα» δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Πολλά στοιχεία τόσο για το βιβλίο (που το βρήκαμε στην Αβάνα) όσο και για πολλά και ενδιαφέροντα σχετικά με το θέμα κείμενα, αντλήσαμε από το βιβλίο «ΕΡΝΕΣΤΟ ΤΣΕ ΓΚΕΒΑΒΑ: O ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΥΒΑ» (ISBN 978-960-98194-7-3) των εκδόσεων «Διεθνές Βήμα».

Το 1959 με την είσοδο των ανταρτών του Φιδέλ Κάστρο στην Αβάνα η επανάσταση έχει θριαμβεύσει. Ο ίδιος ο Φιδέλ αναλαμβάνει (15/2/1959)   καθήκοντα  πρωθυπουργού αντικαθιστώντας τον Χοσέ Μιρό Καδρόνα καθώς και την ανώτατη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων. Μετά την αποχώρηση του Μπατίστα Πρόεδρος αναλαμβάνει ο φιλελεύθερος αστός δικαστικός Μανουέλ Ουρούτια που είχε δικάσει τους συλληφθέντες μαχητές της Γκράνμα ,  και είχε κάνει δημόσια κριτική στο καθεστώς Μπατίστα στη διάρκεια της δίκης. Τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου  παραιτείται  λόγω  λαϊκής κατακραυγής και ακολουθεί το γνωστό δρομολόγιο για τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, όπου και παρέμεινε μέχρι το θάνατό του (1981). Η επανάσταση προχωρά και στα τέλη του 1960 θέτει τις βάσεις για να οικοδομήσει μια κοινωνία βασισμένη στην αλληλεγγύη και τον διεθνισμό.

Σε πολιτικό επίπεδο το 1961 δημιουργείται το ΟRI – «Organizaciones Revolucionarias Intergradas» (Eνοποιημένες Επαναστατικές Οργανώσεις) -ναι, υπήρχαν πολλές- , με συντονιστή σε εθνικό επίπεδο τον  Ανίμπαλ Εσκαλάντε, ηγέτη του Λαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος Κούβας (πρώτου Κομμουνιστικού) και εκδότη του περιοδικού του κόμματος ΗΟΥ (Σήμερα) από τον οποίο αφαιρέθηκαν οι ηγετικές αρμοδιότητες στις αρχές του 1962 λόγω σεχταρισμού.  Το ΟRI αποτέλεσε το εμβρυακό σχήμα1 από το οποίο ιδρύθηκε αργότερα (1965) το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κούβας. Δεν είναι του παρόντος η  παράθεση των Επαναστατικών Οργανώσεων2 που δρούσαν στην Κούβα, οι ομοιότητες και οι διαφορές τους. Μπορεί όμως κανείς και  μόνο  από αυτά ,να συμπεράνει την διαλεκτική σχέση που έχει η ύπαρξη επαναστατικού προγράμματος – οργάνωσης – στρατού στην αντίληψη των ηγετών της επανάστασης.

 Μπορεί επίσης να συμπεράνει ότι η πολιτική πρωτοπορία (αναγκαία προϋπόθεση κάθε επανάστασης)  δεν είναι υπόθεση  κληρονομικού ή πολιτικού-ιδεολογικού «χρίσματος» αλλά κάτι που πρέπει να υλοποιηθεί και τελικά αποδειχθεί, βασικά εκ του αποτελέσματος.
Αυτά τα χρόνια της φωτιάς  ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα πέρασε από πολλές και καίριες  ηγετικές θέσεις της  Επανάστασης. Εκτός από στρατιωτικός ηγέτης στην αποφασιστική μάχη στη Σάντα Κλάρα που σήμανε και την στρατιωτική νίκη της επανάστασης, υπήρξε ένας από τους βασικούς εκπροσώπους της Κούβας στο εξωτερικό καθώς ηγήθηκε πολλών αντιπροσωπειών. Διατέλεσε Διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Κούβας, επικεφαλής του INRA (Iινστιτούτο Αγροτικής Μεταρρύθμισης) και διεύθυνε  την Βιομηχανία της χώρας από την εποχή που τα βασικά εργοστάσια δεν είχαν ακόμα εθνικοποιηθεί αλλά μερικά μόνο  τελούσαν απλά υπό κατάληψη και ανέλαβε το Υπουργείο Βιομηχανίας όταν αργότερα ιδρύθηκε.

Παρ ότι η περιρρέουσα εντύπωση είναι ότι η «κυβερνητική» ή η «πολιτική- ιδεολογική» περίοδος του Τσε  ήταν η αναγκαστική του αγρανάπαυση ή κάτι που τελικά δεν του πήγαινε και πολύ ή το έκανε αγγαρεία, τα κείμενά  του  αυτής της περιόδου δείχνουν το αντίθετο. Δείχνουν ότι ο ηρωικός αντάρτης μπόρεσε να είναι τέτοιος γιατί είχε βαθιά πεποίθηση και άποψη διαμορφώνοντας την ιδεολογία του με τα μεθοδολογικά εργαλεία του μαρξισμού. Ο ιδεολόγος ,στοχαστής , πολιτικός μπόρεσε να είναι τέτοιος , γιατί διαμόρφωσε και τεκμηρίωσε τα πιστεύω του  μέσα στη φωτιά της ένοπλης πάλης και βίωσε  πρωταγωνιστικά την ανώτατη μορφή της που είναι μια επανάσταση.  Η ηρωική πλευρά του Tσε δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν , όμως επιλεκτικά προβάλλεται η ρομαντική εκδοχή της θυσίας του. Όμως ο Τσε δεν πήγε στην Βολιβία να αυτοκτονήσει, πήγε για να νικήσει.  Έπεσε στη μάχη όπως θα μπορούσε να πέσει και στην Κούβα και στις άλλες χώρες που κράτησε το τουφέκι.

Τέλος, υπήρξαν και γκρίζες δεκαετίες που κάποια φίλια  (πόσο άραγε ?)   επίσημα χείλη στην Ελλάδα και αλλού, ψιθύριζαν την ανεπίσημη  προς τον Τσε κριτική του «αριβίστα», του «τυχοδιώκτη» κ.α κατά τα άλλα όμως ,”ρομαντικού, τίμιου και αγνού επαναστάτη ”.  Όμως τελικά ο Τσε παρέμεινε – και προφανώς όχι τυχαία –  αναμφισβήτητα το πιο αναγνωρίσιμο  επαναστατικό σύμβολο του αιώνα που πέρασε, και εξακολουθεί να εμπνέει και σήμερα τις νέες γενιές επαναστατών. Το καθήκον λοιπόν όσων φιλοδοξούν να βρίσκονται σήμερα  στην πλευρά της προόδου και της επανάστασης είναι η αποκάλυψη και προβολή αυτής της σχετικά αγνοημένης πλευράς του Τσε. Σε αυτήν την κατεύθυνση φιλοδοξούμε να εντάξουμε την ενασχόλησή μας με το συγκεκριμένο βιβλίο του Carlos Tablada  που  συμπυκνώνει την πολύχρονη μελέτη του πάνω στη σκέψη του αθέατου και όχι ιδιαίτερα γνωστού (όσο αφορά αυτήν του την πλευρά) Τσε. Θα δούμε τελικά αν και πόσο θα μπορέσουμε να υλοποιήσουμε αυτό το φιλόδοξο σχέδιο, εδώ στην μακρινή Αβάνα. Από την άλλη, αν όχι εδώ, που;


  Το 1963-64  έγινε στην Κούβα μια δημόσια  συζήτηση για τα σχετικά πλεονεκτήματα δύο οικονομικών συστημάτων που εφαρμόστηκαν τα πρώτα χρόνια της επανάστασης. Παρ ότι η συζήτηση εκ πρώτης όψεως θα μπορούσε να αφορά τεχνοκρατικά ζητήματα της οικονομίας (αν μπορούν να υπάρξουν απλώς τέτοια) εν τούτοις τα ζητήματα που  τέθηκαν αφορούσαν τις δομές και τους μηχανισμούς οικοδόμησης του σοσιαλισμού, εκεί που βρίσκεται το κατ εξοχήν υποκείμενο γι αυτό, οι εργαζόμενοι στη βιομηχανία. Η συμμετοχή του Γκεβάρα σε αυτή τη συζήτηση ήταν πρωταγωνιστική, καθοριστική και απόλυτη, καθώς όχι μόνο υποστήριξε  αλλά και εφάρμοσε στις μεγάλες βιομηχανίες που διεύθυνε το ένα (“Προϋπολογιστικό Σύστημα Χρηματοδότησης”) από τα δύο συστήματα. Τόσο το βιβλίο του  Carlos Tablada , όσο και η ελληνική έκδοση από το Διεθνές Βήμα  αναφέρονται σε αυτήν ακριβώς την περίοδο και σε αυτά τα κείμενα του Τσε.

Πριν προχωρήσουμε, θα επιχειρήσουμε μια κωδικοποίηση των  δύο συστημάτων αντλώντας υλικό από την περιγραφή που κάνει ο ίδιος ο Τσε στο άρθρο του «Σχεδιασμός και συνείδηση κατά την μετάβαση στον σοσιαλισμό» - Για το προϋπολογιστικό σύστημα χρηματοδότησης - , που δημοσιεύτηκε  τον Φλεβάρη του 1964 στο 5ο τεύχος του Κουβανικού περιοδικού  “Nuestra  Industria Revista  Economica” και έχει συμπεριληφθεί στην προαναφερόμενη έκδοση του Διεθνούς Βήματος.

1.“Προϋπολογιστικό Σύστημα Χρηματοδότησης”   ( γνωστό και σαν Προϋπολογιστικό ή Σύστημα ενοποιημένων επιχειρήσεων)
Βασίζεται στον συγκεντρωτικό έλεγχο της δραστηριότητας της επιχείρησης. Τα σχέδια της επιχείρησης και η οικονομική της διαχείριση ελέγχονται άμεσα από τους κεντρικούς διοικητικούς μηχανισμούς. Δεν διαθέτει δικούς της χρηματικούς πόρους, ούτε λαμβάνει τραπεζικές πιστώσεις. Χρησιμοποιεί τα υλικά κίνητρα σε ατομική βάση, δηλαδή ατομικά χρηματικά μπόνους και ποινές, και στην κατάλληλη στιγμή θα χρησιμοποιήσει τα συλλογικά κίνητρα. Τα άμεσα υλικά κίνητρα όμως, περιορίζονται με τη μέθοδο πληρωμής μέσω μισθών.
·         ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ θεωρείται μια ομαδοποίηση εργοστασίων ή παραγωγικών μονάδων που έχουν παρόμοια τεχνολογική βάση , έχουν κοινό προορισμό για τα προϊόντα τους, ή σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν μια περιορισμένη γεωγραφική θέση. Π. χ.  Όλες οι μονάδες επεξεργασίας ζάχαρης, μαζί με άλλες παραγωγικές μονάδες σχετικές με την βιομηχανία ζάχαρης συγκροτούν την Ενοποιημένη Επιχείρηση Ζάχαρης (Consolitaded Sugar Enterprise).
·         ΤΟ ΧΡΗΜΑ λειτουργεί μόνο ως χρήμα υπολογισμού. Δεν είναι παρά η αντανάκλαση, σε τιμές, της απόδοσης μιας επιχείρησης που επιτρέπει στους κεντρικούς οργανισμούς να έχουν την δυνατότητα να αναλύσουν, έτσι ώστε να  ελέγχουν τη λειτουργία της  επιχείρησης.
·         ΚΕΦΑΛΑΙΟ δεν υπάρχει, σαν αποτέλεσμα του τρόπου που λειτουργεί το χρήμα. Στην τράπεζα υπάρχουν ξεχωριστοί λογαριασμοί αναλήψεων και καταθέσεων. Η επιχείρηση μπορεί να προβεί σε ανάληψη χρημάτων, σύμφωνα με το σχέδιο, από τον γενικό λογαριασμό εξόδων και από τον ειδικό λογαριασμό πληρωμής των μισθών. Οι καταθέσεις της όμως περνούν αυτόματα στα χέρια του κράτους.
·          ΝΟΡΜΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (Πλάνο) Η εργασία μετριέται με το χρόνο, με μπόνους για την υπερκάλυψη της προβλεπόμενης ποσότητας εργασίας, που περιορίζεται από το ποσό της αμοιβής της αμέσως επόμενης μισθολογικής κλάσης.

2.“Οικονομικό  Λογιστικό Σύστημα” (γνωστό και σαν Λογιστικό ή Σύστημα αυτό-διαχειριζόμενων επιχειρήσεων)
Η οικονομική αυτoδιαχείριση βασίζεται στον γενικό συγκεντρωτικό έλεγχο και στην μεγαλύτερη αποκέντρωση. Ο έλεγχος ασκείται έμμεσα από την τράπεζα, μέσα από το χρήμα  και το νομισματικό αποτέλεσμα της δραστηριότητας της επιχείρησης  χρησιμεύει ως μέτρο για το μπόνους. Το υλικό συμφέρον αποτελεί τον μέγα μοχλό ο οποίος κινητοποιεί ατομικά και συλλογικά τους εργαζόμενους.
·         ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ είναι μια παραγωγική μονάδα με την δική της νομική υπόσταση. Π. χ.  μια μονάδα επεξεργασίας ζάχαρης αποτελεί επιχείρηση.
·         ΤΟ ΧΡΗΜΑ δεν υπηρετεί μόνο αυτόν τον σκοπό (χρήμα υπολογισμού). Είναι επίσης ένα μέσο πληρωμής το οποίο λειτουργεί ως έμμεσο όργανο ελέγχου, μια που αυτά τα κονδύλια είναι που επιτρέπουν στην παραγωγική μονάδα να λειτουργεί. Οι σχέσεις της παραγωγικής μονάδας με την τράπεζα είναι παρόμοιες με εκείνες που διατηρεί ένας ιδιώτης παραγωγός με τις καπιταλιστικές Τράπεζες, στις οποίες πρέπει να εξηγεί αναλυτικά τα σχέδιά του, και να αποδεικνύει  την  φερεγγυότητά του.
·         ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ υπάρχει, η επιχείρηση διατηρεί δικούς της πόρους στις τράπεζες τους οποίους μπορεί να ενισχύει με κρατικά δάνεια για τα οποία πληρώνει τόκους. Εφόσον τα «ίδια» κεφάλαια της επιχείρησης, καθώς και τα δάνειά της, ανήκουν στην κοινωνία, η κίνησή τους αντανακλά την οικονομική κατάσταση της επιχείρησης.
·         ΝΟΡΜΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (Πλάνο) Η εργασία μετριέται με την ώρα, καθώς επίσης και με την ποσότητα παραγωγής ανά ώρα ( δουλειά με το κομμάτι).

Θα μπορούσαν ίσως οι διαφορές ανάμεσα στα δύο οικονομικά συστήματα διαχείρισης να χαρακτηριστούν δυσδιάκριτες, ακόμα και δευτερεύουσες, καθώς και τα 2 οικονομικά συστήματα εφαρμόζονταν  ήδη στην οικονομία της Κούβας. Το προϋπολογιστικό σύστημα που υποστήριζε ο Γκεβάρα ακολουθούσαν οι μεγάλες επιχειρήσεις (Υπουργείο Βιομηχανίας), το Λογιστικό όλες οι υπόλοιπες. Τα 2 συστήματα, ανεξάρτητα από την πολεμική της συζήτησης, δεν ήταν ανταγωνιστικά. Γιατί πολύ φυσιολογικά η νεαρή επανάσταση ασκώντας κρατική εξουσία από πάνω διαμόρφωνε το νομικό και οικονομικό πλαίσιο  λειτουργίας και ελέγχου των επιχειρήσεων (Υπουργεία, Τράπεζες κ.α) και σε συνδυασμό με τον εργατικό έλεγχο από κάτω (εργατικές οργανώσεις κ.α) προωθούσε και εδραίωνε την επανάσταση, δημιουργώντας νέες δομές. Βρισκόμαστε στην αρχή της μεταβατικής περιόδου και η συζήτηση αφορά αν οι δημιουργούμενες δομές (τα συστήματα διαχείρισης εν προκειμένω) προωθούν ή όχι την οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

Την ίδια περίοδο αυτή η συζήτηση διεξάγεται συνολικά στο τότε σοσιαλιστικό στρατόπεδο που βρίσκεται  βεβαίως σε άλλη φάση από την νεαρή  επαναστατική εξουσία στην Κούβα. Θα μπορούσε να είναι η φάση της ωριμότητας, καθώς είχαν συσσωρευτεί κάποιες δεκαετίες άσκησης εξουσίας, είχαν προστεθεί οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης μετά τον Β  Παγκόσμιο πόλεμο και βρίσκονταν σε εξέλιξη η απελευθέρωση των αποικιών. Σήμερα βέβαια μπορούμε να εκτιμήσουμε εκ του ασφαλούς με βάση το αποτέλεσμα, ότι ήταν η αρχή της σήψης που οδήγησε στην κατάρρευση / ανατροπή 30 χρόνια αργότερα. Τότε όμως, λίγα μόλις χρόνια μετά το 20 Συνέδριο του ΚΚΣΕ, με την λεγόμενη «αποσταλινοποίηση» στο φόρτε της , οι καπιταλιστικοί οικονομικοί νόμοι ασκούσαν μεγάλη γοητεία στους οικονομολόγους (και όχι μόνο) του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.

 Άλλωστε  ο ίδιος ο Γκεβάρα ομολογεί ότι η μεγάλη πλειοψηφία των σοσιαλιστικών χωρών ακολουθεί το Λογιστικό σύστημα.  Ωστόσο στην επιχειρηματολογία των 2 πλευρών επιστρατεύονται οι κλασσικοί του Μαρξισμού, το Εγχειρίδιο Πολιτικής Οικονομίας του Ινστιτούτου Οικονομίας της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ3, καθώς και   αρθρογραφία της εποχής από όλες τις σοσιαλιστικές χώρες.  Σε αυτό το διεθνές πλαίσιο λοιπόν οι Κουβανοί τραβάνε αλλού , και ο Γκεβάρα ακόμα παραπέρα.


  Στο κέντρο της αντιπαράθεσης  μπαίνει αν  οι  οικονομικοί νόμοι της καπιταλιστικής οικονομίας (ο νόμος της αξίας, το κεφάλαιο, η λειτουργία του χρήματος, το εμπόρευμα) μπορούν να έχουν εφαρμογή και λειτουργία στην σοσιαλιστική οικονομία τόσο στο εσωτερικό μιας χώρας, όσο και στις διακρατικές οικονομικές σχέσεις των σοσιαλιστικών χωρών σε συνθήκες που η αγορά είναι παγκόσμια. Η ύπαρξη αυτών των νόμων δεν αμφισβητείται κατά την μεταβατική περίοδο οικοδόμησης του σοσιαλισμού, το ζήτημα που τίθεται είναι αν πρέπει να ενισχύονται-υιοθετούνται ή να απονεκρώνονται.  Και τι κάνει ως προς αυτό το κάθε σύστημα σχεδιασμού και ελέγχου της οικονομίας, λειτουργίας των επιχειρήσεων, οργάνωσης τελικά της παραγωγής.

Κορυφαία αντίθεση ανάμεσα στις  αντιλήψεις των υποστηρικτών των δύο συστημάτων εμφανίζεται η θέση των υλικών ή ηθικών κινήτρων για την δραστηριοποίηση των εργαζόμενων και την επιβράβευση της δουλειάς. Το λογιστικό σύστημα θεωρεί κινητήριο μοχλό της οικονομίας τα υλικά κίνητρα. Το νεαρό προϋπολογιστικό σύστημα υιοθετεί βασικά τα ηθικά κίνητρα. Η άποψη του Γκεβάρα είναι ότι ο σοσιαλισμός θα χτιστεί από τους ανθρώπους, γι αυτό απαιτείται να καλλιεργηθεί νέα (σοσιαλιστική) ηθική. Σε αυτά τα πλαίσια πρέπει να ανεβαίνει διαρκώς η ειδίκευση  και τελικά η μόρφωση. Τα μέτρα που υιοθετεί το προϋπολογιστικό σύστημα εκφράζουν αυτή ακριβώς την αντίληψη.

Στα υλικά κίνητρα (μπόνους) μπαίνει οροφή ο μισθός της αμέσως ανώτερης μισθολογικής κλάσης, και για να ανέβει μισθολογική κλάση ο εργαζόμενος πρέπει πριν, οπωσδήποτε  να εκπαιδευτεί - εξειδικευτεί. Αυτό θα τον οδηγήσει να αλλάζει πόστα και δουλειές, θα του ενισχύει την «υλική αντίληψη» ότι δουλεύει για το σύνολο της κοινωνίας.
Στο πλάνο δεν μετρά η ποσότητα παραγωγής, αλλά η ποσότητα εργασίας στο χρόνο, υποστηρίζοντας ότι η συνειδητή εργασία θα ανεβάσει μακροπρόθεσμα  και την παραγωγή. Ξεκινάει η καμπάνια εθελοντικής εργασίας, υποστηρίζοντας ότι αυτό που αποξενώνει τον άνθρωπο από την δουλειά δεν είναι η ίδια η εργασία, αλλά το ότι δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής.

 Στο προϋπολογιστικό σύστημα η λειτουργία του χρήματος είναι απλά λογιστική, «χρήμα υπολογισμού» και αναγκαστικά, χρήμα πληρωμής των μισθών, καθώς η εμπορευματική κυκλοφορία απαιτεί το χρήμα.
Παρ ότι ακόμα και σήμερα υπάρχει στην Κούβα η Libreta (δελτίο)4  με την οποία ο πληθυσμός προμηθεύεται κάποια βασικά είδη διατροφής από τα ειδικά κρατικά καταστήματα χωρίς την χρήση του χρήματος, παροχή που είναι αποσυνδεμένη από τον μισθό. Ένα μέτρο που έρχεται από τότε, που - αν μη τι άλλο – επιχειρεί να περιορίσει το ρόλο του χρήματος-νομίσματος στην κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Η Κούβα είναι πιθανόν, η μοναδική χώρα στον κόσμο που για τόσα χρόνια, κυκλοφορούν-διανέμονται καθολικά στον πληθυσμό ,  κάποια βασικά προϊόντα χωρίς την μεσολάβηση του χρήματος.

Στο προϋπολογιστικό σύστημα το Κεφάλαιο, ο βασικός οικονομικός νόμος της καπιταλιστικής παραγωγής, δεν υπάρχει στο επίπεδο της επιχείρησης που λειτουργεί με αυτό το σύστημα. Οι κεντρικοί μηχανισμοί έχουν δώσει στην επιχείρηση το πλάνο της παραγωγής που πρέπει να προσφέρει στην κοινωνία, και τα αντίστοιχα κονδύλια για το κόστος της παραγωγής στην Τράπεζα. Οι μισθοί είναι σε ειδικό λογαριασμό για να είναι αδύνατος ο συμψηφισμός τους με άλλα «κόστη» , αλλά και η παροχή  παραπάνω «υλικών κινήτρων» που θα εξοικονομηθούν από τον περιορισμό του κόστους παραγωγής μέσω της πτώσης της ποιότητας. Τα έσοδα της επιχείρησης – οι τιμές των προϊόντων είναι καθορισμένες - είτε προέρχονται από άλλες επιχειρήσεις , είτε από «καταναλωτές» περνάνε κατ ευθείαν στο κράτος. Σε επίπεδο επιχείρησης  ο νόμος του κέρδους έχει εξαφανιστεί. Ναι, μια επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί με «ζημιά» (αφού οι τιμές των προϊόντων της είναι καθορισμένες και δεν έχει λόγο και τρόπο να τις αυξήσει5)  και να παράγει τα αναγκαία για την κοινωνία προϊόντα. Την «ζημιά» της θα την καλύψει κάποια άλλη επιχείρηση με «κέρδος» και ο κεντρικός σχεδιασμός μπορεί και πρέπει  να το κρίνει με βάση το συμφέρον όλης της κοινωνίας και όχι της επιχείρησης.

Και φτάνουμε στην επιχείρηση, στον ακρογωνιαίο λίθο της καπιταλιστικής παραγωγής,  μιας άναρχης παραγωγής αφού ατμομηχανή της είναι το κέρδος της επιχείρησης (του καπιταλιστή ιδιοκτήτη) και οδηγεί αναπόφευκτα στις γνωστές κρίσεις υπερπαραγωγής. Στο προϋπολογιστικό σύστημα απλά η επιχείρηση χάνει την νομική της υπόσταση. Μεγαλώνει όσο μπορεί, ενοποιείται κλαδικά ή και εδαφικά προκειμένου να έχει όσο το δυνατόν πιο κοινωνική αντίληψη, να βλέπει τα συμφέροντα όσο το δυνατόν μεγαλύτερου κομματιού της κοινωνίας και όχι τα στενά συμφέροντα των μελών της. Το ότι στα μέλη της δεν συμπεριλαμβάνεται πια ο καπιταλιστής πρώην ιδιοκτήτης αλλά μόνο ο διευθυντικός μηχανισμός και οι εργαζόμενοί της, από μόνο του δεν είναι το παν όσο αφορά την προσφορά της στην κοινωνία.

Ιδιαίτερα όταν οι  μηχανισμοί (εργατικού) ελέγχου στον διευθυντικό μηχανισμό δηλ. μέσα στην επιχείρηση είναι και πρωτόγνωροι και αδύνατοι, καθώς ο παλιός τρόπος είναι βαθιά ριζωμένος. Αντίστοιχα στους κεντρικούς κρατικούς μηχανισμούς σχεδιασμού και ελέγχου η γραφειοκρατία αναπτύσσεται σχεδόν αυτόματα, σαν αποτέλεσμα του παλιού τρόπου λειτουργίας του κράτους που είναι επίσης βαθιά ριζωμένος αλλά  αποκτά και νέα χαρακτηριστικά, ο Γκεβάρα περιγράφει την γραφειοκρατία σαν «ένα ειδικό σύστημα  ύπνου, που τα πράγματα κοιμούνται βρισκόμενα διαρκώς σε κίνηση».

Υποστηρίζει επίσης ότι τόσο η ενοποίηση όσο και η εφαρμογή του προϋπολογιστικού συστήματος, μπόρεσε να γίνει ευκολότερα σε κάποιες επιχειρήσεις στην Κούβα, από ότι στην Τσαρική Ρωσία, καθώς η ανάπτυξη του ιμπεριαλισμού είχε ήδη καταστήσει αναγκαία την δημιουργία τέτοιων μεγάλων επιχειρήσεων που  κάποιες ούτε καν την έδρα τους είχαν στην Κούβα. Χαρακτηριστικά αναφέρεται η  Ενοποιημένη Επιχείρηση Πετρελαίου που προήλθε από την συγχώνευση των 3 ιμπεριαλιστικών διυλιστηρίων που υπήρχαν ( Εsso , Texaco , Shell ), αλλά και η δημιουργική μεταφορά αυτής της εμπειρίας στη δημιουργία μεγάλων τέτοιων επιχειρήσεων όπως η Ενοποιημένη Επιχείρηση Αλεύρων.
Και φτάνουμε σε έναν όρο που έχει και σύγχρονη αναφορά, στην «Αυτοδιαχείριση των Επιχειρήσεων». Ο όρος  δίκαια χρησιμοποιείται στον επεξηγηματικό υπότιτλο του Λογιστικού Συστήματος, καθώς εκφράζει απόλυτα τη βασική διαφορά -για την Επιχείρηση- με το Προϋπολογιστικό Σύστημα που είναι η «Ενοποίηση των Επιχειρήσεων».

Η σύγχρονη αναφορά του όρου έγκειται στο γεγονός της χρησιμοποίησης αυτής της μορφής πάλης (κατάληψη της επιχείρησης και λειτουργία της από τους εργαζόμενους) από το εργατικό κίνημα σε διάφορες καπιταλιστικές χώρες, ιδιαίτερα αυτές που η κρίση οδήγησε τη ζωή των ανθρώπων  σε ακραία φαινόμενα.  Συνήθως η ανυπαρξία αξιόπιστου πολιτικού επαναστατικού κέντρου σε αυτές τις  χώρες, που θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάληψη της εξουσίας, οδήγησε την αντίληψη πολλών  πολιτικών-ιδεολογικών ρευμάτων να  δουν σε  αυτήν την γοητευτική – αλλά αμυντική τελικά – μορφή πάλης  εμβρυακά σπέρματα επαναστατικής εξουσίας. Σοσιαλιστικές νησίδες παραγωγής, ακόμα και εξουσίας μέσα στην καπιταλιστική κοινωνία, θεωρία βέβαια που δεν εμφανίστηκε πρώτη φορά, και έχει και αυτή την δική της ιστορία. Ο χρόνος βέβαια έδειξε για άλλη μια φορά, ότι χωρίς  επαναστατική εξουσία αυτές οι νησίδες ή εκφυλίζονται σε  κανονικές καπιταλιστικές επιχειρήσεις συνεταιριστικού τύπου ή (το συνηθέστερο) καταστέλλονται.

Η  εμπειρία  της προσπάθειας οικοδόμησης του σοσιαλισμού, αλλά και η εν λόγω συζήτηση στην Κούβα και στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο τη δεκαετία του 60 δείχνει ότι η επιχείρηση   που φτιάχνεται στον καπιταλισμό είναι αντιδραστική από τη φύση της, καθώς ιδρύεται με βάση τις ανάγκες της καπιταλιστικής παραγωγής που βασικό της κίνητρο είναι το κέρδος και όχι οι ανάγκες της κοινωνίας. Είναι από τη φύση της λοιπόν αντικοινωνική και  όσο είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί στην αρχή, άλλο τόσο είναι αναγκαίο μετά να αλλάξει. Και αυτό βέβαια μπορεί να γίνει μόνο από τα πάνω, με κεντρικό σχεδιασμό και κρατικό έλεγχο. Οι μηχανισμοί εργατικού ελέγχου στην επιχείρηση, η κάθετη αλλά και οριζόντια πρόσβαση και αποφασιστική επίδρασή τους στα όργανα του κεντρικού σχεδιασμού, η δημοσιότητα στην κριτική, είναι αυτό που θα μειώνει τα αποτελέσματα της γραφειοκρατίας, που όπως είπαμε, η δημιουργία της σαν αντίληψη (μηχανιστική αντίληψη , ξέκομα τελικά από την πραγματικότητα) συντελείται με τρόπο αυτόματο. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι, στο απλοποιημένο δίπολο  (Ενοποίηση ή Αυτοδιαχείριση των Επιχειρήσεων)  η επαναστατική απάντηση είναι Ενοποίηση και η αντιδραστική Αυτοδιαχείριση.

Εδώ θα πρέπει να διαχωρίσουμε την χρησιμοποίηση της  μορφής  κατάληψη της επιχείρησης από τους εργαζόμενους με αίτημα να εθνικοποιηθεί σε συνθήκες Επαναστατικής εξουσίας. Σημειώνουμε ότι πριν γίνει οποιαδήποτε εθνικοποίηση στην Κούβα κάποια εργοστάσια καταλήφθηκαν από τους εργαζόμενους. Στην Βενεζουέλα η κατάληψη ενός εργοστασίου δίνει το νομικό έρεισμα στην κυβέρνηση να επιχειρήσει την εθνικοποίησή του μέσα από δικαστική διαδικασία.

Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό η συζήτηση την δεκαετία του 60 για τα οικονομικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των επιχειρήσεων και η πολεμική γύρω από αυτά τα ζητήματα κάθε άλλο παρά περιορίστηκε στα όρια της Κούβας, αντίθετα ήταν διεθνής και διεξήχθη σε όλο το τότε σοσιαλιστικό στρατόπεδο, βεβαίως με εντελώς αντίθετη από τους Κουβανούς στόχευση. Μπορούμε σήμερα να δούμε καθαρά ότι οι Κουβανοί (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι στο εσωτερικό της Κούβας δεν είχαν επίδραση και εκφραστές οι άλλες αντιλήψεις) αντιλαμβάνονταν   πλήρως το διεθνιστικό  καθήκον συμβολής τους στη διαμόρφωση της στρατηγικής του διεθνούς επαναστατικού κινήματος. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ανέλαβαν ίσως και μεγαλύτερο φορτίο από όσο τους αναλογούσε. Στα επόμενα χρόνια αυτό τους έγινε συνήθεια και κάποιοι λένε ότι ήταν κακό γι αυτούς και τους κόστισε ακριβά. Δεν ξέρουμε αν και πόσο ήταν κακό για τους Κουβανούς , σίγουρα όμως ήταν καλό για το διεθνές επαναστατικό κίνημα.


  Η πορεία της Κούβας στα πλαίσια του σοσιαλιστικού στρατοπέδου (παρ ότι υπήρξε ιδρυτικό μέλος του «Κινήματος των Αδεσμεύτων» υπήρξε παράλληλη αλλά και αποκλίνουσα. Η  μελέτη αυτής της πορείας, αλλά και της κατάστασης στο εσωτερικό της Κούβας, βγάζει κάθε στιγμή, καλή ή κακή, την ανεξίτηλη σφραγίδα του Τσε. Το αλάνθαστο λαϊκό κριτήριο, έχει το ένστικτο να αναγνωρίζει στον ηγέτη τον δικό του άνθρωπο , τον άνθρωπο που θα ήθελε να είναι, τον Νέο Άνθρωπο που οραματίστηκε ο Tσε, και κατάφερε  να σκιαγραφήσει με την σκέψη, την δράση, και ιδιαίτερα την στάση και το προσωπικό   του παράδειγμα. Το σύνθημα  “estudio – trabajo – fusil” (σπουδές – δουλειά – τουφέκι) θα περνάει σαν κόκκινη γραμμή την Κουβανική κοινωνία θυμίζοντας κάθε στιγμή τον Τσε.

 Τον Απρίλη του 65 ο Τσε έχοντας αποδεσμευτεί από όλα τα κυβερνητικά καθήκοντα (όπως αποκαλύπτει ο Φιδέλ, ήταν ο μόνος όρος που είχε βάλει όταν τον ακολούθησε ) φεύγει από την Κούβα για να συμμετάσχει σε άλλα επαναστατικά κινήματα. Πεποίθησή του είναι ότι  ο πόλεμος με τον ιμπεριαλισμό είναι συνεχής και ενιαίος. Περνάει μερικούς μήνες στο Κογκό και επιστρέφει μυστικά στην Κούβα τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.  Το όραμά του για την επέκταση της επανάστασης στη Λατινική Αμερική (είχε ήδη συμμετάσχει  στην πολιτική δράση στη Γουατεμάλα  το 1954 όταν η CIA ανέτρεψε την κυβέρνηση Χ. Αρμπενζ ) και πιθανόν η πεποίθησή του ότι η Κούβα, χώρα νησιωτική , θα ήταν πολύ δύσκολο να επιβιώσει χωρίς ένα επαναστατικό στήριγμα, μια χώρα σύμμαχο στην Λατινική Αμερική, τον ωθεί την Βολιβία τον Νοέμβριο του 1966. Παρ ότι η καρδιά του τον καλεί στην πατρίδα του την Αργεντινή, όπου έχει ήδη πέσει στην μάχη (1964) ο συμπατριώτης του Χόρχε Ρικάρντο Μασέτι, δημοσιογράφος και ιδρυτής του ειδησεογραφικού πρακτορείου Prensa Latina.

 H Bολιβία , δεν επελέγη τυχαία,  υπήρχαν εκεί σοβαρές πιθανότητες   επαναστατικής ανάφλεξης. Η εκτέλεση εν ψυχρώ δεκάδων επαναστατών εργατικών ηγετών σε σύσκεψη προετοιμασίας  απεργίας, δείχνει ότι ο ιμπεριαλισμός είχε πάρει σοβαρό μάθημα από την Κούβα.  Επομένως η επαναστατική ομάδα που ταξίδεψε στην Βολιβία και προετοιμάστηκε μυστικά στην Κούβα, είχε σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας.  Παρ όλες τις αντιξοότητες και την εχθρική στάση της ηγεσίας του ΚΚ Βολιβίας στο εγχείρημα, αν  ο Tσε στην τελευταία μάχη κατάφερνε να περάσει τον κλοιό του κυβερνητικού στρατού  και να πάει στην περιοχή που υπήρχαν ευνοϊκότεροι συσχετισμοί και σχετική οργάνωση στον αγροτικό πληθυσμό, η υπόθεση θα παιζόταν σοβαρά. Εξ άλλου κάποιοι συμπολεμιστές του τα κατάφεραν να  γυρίσουν  μετά από καιρό στην Κούβα. Όμως  ο Τσε -ουσιαστικά- έπεσε στην μάχη  (10/67). Ήταν μια πιθανότητα που πάντα υπήρχε, και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επαναστατικής του ζωής  μαζί της. Έπεσε στη μάχη, και ταυτόχρονα άνοιξε το μεγαλύτερο κεφάλαιο της ζωής του.

Τα χρόνια που ακολούθησαν  τον ηρωικό θάνατο του Τσε, δεν υπήρξε επαναστατικό κίνημα σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στην Λατινική Αμερική που να ζήτησε και να μην έλαβε κάθε βοήθεια  - και στρατιωτική – από την Κούβα. Ο  «Κουβανός» ταυτίστηκε με τον όρο Διεθνιστής. Στην Ελλάδα στην δεκαετία του 80 συνηθίσαμε να λέμε «Κουβανό», κάθε σύντροφο που ερχόταν να ενισχύσει από αλλού την δράση μιας οργάνωσης.
Κορυφαία  Κουβανική επιχείρηση διεθνιστικής βοήθειας, υπήρξε η αποστολή στρατευμάτων στην μακρινή Αγκόλα (κωδικό όνομα «Επιχείρηση Καρλότα»). Η κυβέρνηση της Κούβας ανταποκρίθηκε 2 φορές (1975,1987) στο αίτημα της νόμιμης κυβέρνησης για βοήθεια στην απόκρουση  της  Ζαΐρινής και Νοτιοαφρικανικής επίθεσης  που στόχευε στην ματαίωση  διακήρυξης  ανεξαρτησίας και την κατάληψη της χώρας, ματαιώνοντας  τα ιμπεριαλιστικά σχέδια. Η Αγκόλα τελικά απελευθερώθηκε και οι ιμπεριαλιστές υποχρεώθηκαν να αποδεχθούν το αποτέλεσμα του πολέμου. Στον 12ετή αυτό πόλεμο, πάνω από 55.000 Κουβανοί μαχητές πολέμησαν  και πάνω από 2.000 έπεσαν στην μάχη, κάνοντας την Κούβα σύμβολο του διεθνισμού και στην Αφρική. Την ίδια περίοδο η συμμετοχή των Σοβιετικών ήταν σε επίπεδο Συμβούλων στο Γενικό Επιτελείο  του στρατού της Αγκόλα και εννοείται ,σε υλικό , επιμελητιακό , διπλωματικό επίπεδο που δεν ήταν καθόλου αμελητέο.   

Η τελική μεγάλη μάχη του πολέμου έγινε στα τέλη του 1987 στο Κουίτο Καναβάλε. Ήδη η Αγκόλα είχε νικήσει από τα τέλη του 1975, όταν με την καθοριστική βοήθεια της Κούβας αποκρούστηκε απολύτως η ιμπεριαλιστική επίθεση, και εκδιώχθηκε κάθε στρατιώτης των επιτιθέμενων από το έδαφός της . Άρχισε η δεκαετία της διπλωματίας και της υποτιθέμενης ειρηνικής λύσης. Ακόμα και οι Σοβιετικοί πίεζαν έντονα για την απόσυρση των Κουβανικών στρατευμάτων φοβούμενοι τις αντιδράσεις των ΗΠΑ. Έτσι παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις τους, οι Κουβανοί και η Κυβέρνηση της Αγκόλα συμφωνούν σε πρόγραμμα μερικής απόσυρσης . Όταν ο Φιδέλ  επισκέπτεται την Αγκόλα τον Μάρτη του 1977 ήδη, 12.000 Κουβανοί στρατιώτες (το 1/3 των δυνάμεων) έχει επιστρέψει. Όμως η Κούβα διατηρεί σοβαρές δυνάμεις στο βασικό οροπέδιο της χώρας, 250 χιλ. από τα σύνορα της Ναμίμπια.  Στα χρόνια που ακολούθησαν η Αγκόλα στάθηκε στα πόδια της, χάρη και στην επιμελητηακή  και οικονομική βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς  στις άλλες χώρες της περιοχής (Ναμίμπια, Ζιμπάμπουε, Νότια Αφρική) αναπτύχθηκε  η αντιαποικιακή πάλη. 

Όμως στα τέλη του 1987 εξαπολύεται η τελική και σοβαρότερη ιμπεριαλιστική επίθεση από τις δυνάμεις της Νότιας Αφρικής που εισβάλουν και πάλι.  Η κυβέρνηση της Αγκόλα ζητά εκ νέου στρατιωτική βοήθεια από την Κούβα.  Πέρα από κάθε πρόβλεψη, σε μια γιγαντιαία στρατιωτική επιχείρηση, ρισκάροντας ακόμα και την αμυντική θωράκιση της χώρας, 40.000 Κουβανοί μαχητές, 600 άρματα μάχης, 1.000 αντιαεροπορικά, αεροπορικές δυνάμεις ΜIG-23 διασχίζουν τον Ατλαντικό,  αποβιβάζονται στην Αγκόλα και συντρίβουν οριστικά τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στο Κουίτο Καναβάλε.  Για πρώτη φορά στην ιστορία, μια «τριτοκοσμική χώρα» διεξάγει μια τέτοια στρατιωτική επιχείρηση έξω από το έδαφός της, μάλιστα, σε άλλη ήπειρο. Για τρίτη φορά σε στρατιωτικό επίπεδο (Επανάσταση , Κόλπος των Χοίρων, Αγκόλα) η μικρή Κούβα κάνει κίνηση ματ στην πανίσχυρη στρατιωτική ιμπεριαλιστική μηχανή.  Έτσι εφαρμόστηκε με τον καλύτερο τρόπο από τους Κουβανούς, το Γκεβαρικό σύνθημα “fusil”  από το τρίπτυχο «estudio/σπουδές , trabajo/ δουλειά , fucil / τουφέκι», σύνθημα  μέχρι σήμερα της Κομμουνιστικής νεολαίας της Κούβας.

 Το  βάρος που έριξε  από την πρώτη στιγμή η Κουβανική επανάσταση στον παράγοντα άνθρωπο ήταν βασική θέση του Τσε, που εκφράζεται έντονα και στην οικονομική του σκέψη.  Η θεμελιώδης αντίθεση  για τα ηθικά ή υλικά κίνητρα , η θέση για  διαρκή μόρφωση και πολύπλευρη ειδίκευση του πληθυσμού  έχει φτιάξει 50 χρόνια μετά, το μοναδικό στον κόσμο Κουβανικό φαινόμενο ενός μορφωμένου και με υψηλή κουλτούρα λαού σε μια τόσο μικρή και με τόσο  οικονομικά προβλήματα χώρα. Η χώρα των 6.οοο γιατρών, που μετά την επανάσταση έφυγαν οι μισοί, είναι σήμερα η μεγαλύτερη «εξαγωγική δύναμη» γιατρών σε όλο τον κόσμο. Η χώρα που μόλις στα πρώτα χρόνια επαναστατικής εξουσίας εξάλειψε τον αναλφαβητισμό, σήμερα έχει παγκοσμίως το μεγαλύτερο ποσοστό πτυχιούχων ανώτατης εκπαίδευσης.  Η χώρα που ακόμα και σήμερα δεν έχει εξασφαλίσει την επάρκεια τροφίμων, έχει το μεγαλύτερο μέσο όρο ζωής και την μικρότερη παιδική θνησιμότητα από όλη την Λατινική Αμερική.

Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς το εκπαιδευτικό σύστημα στην Κούβα, καθώς έχει έντονη επιρροή –παρ ότι δείχνει άσχετο εκ πρώτης όψεως –  από την οικονομική σκέψη του Τσε. Δηλ.  της γενικής , διαρκούς εκπαίδευσης , μόρφωσης και ειδίκευσης σαν κινητήριο μοχλό και της οικονομίας.

Στα νηπιαγωγεία και στα δημοτικά σχολεία οι μικροί μαθητές εκτός από την βασική εκπαιδευτική ύλη που αντιστοιχεί σε κάθε φάση,  παίρνουν τις βάσεις για να ανακαλύψουν και αναπτύξουν πολλαπλές κλίσεις, δεξιότητες και ταλέντα. Μέσα από ομάδες δουλειάς κάνουν μουσική, χορό, έρχονται σε πρώτη επαφή με ποίηση, λογοτεχνία, γυμναστική και αθλήματα.    Μέσα στο  σχολείο τρώνε , κοιμούνται το μεσημέρι, και διαβάζουν. Γυρίζοντας σπίτι , βασικά έχει τελειώσει και η προετοιμασία τους (διάβασμα) για την επόμενη μέρα.

Το αντίστοιχο  με το δικό μας Γυμνάσιο είναι 3 χρόνια, και το αντίστοιχο Λύκειο 5. Αυτό που εμείς θα λέγαμε  «επαγγελματικό προσανατολισμό» αρχίζει από την 3η γυμνασίου, διαρκεί δηλ. 6 χρόνια, πριν το Πανεπιστήμιο.  Ο μαθητής επιλέγει μαθήματα κατεύθυνσης διαφόρων επιστημών ή ειδικοτήτων τα οποία στη συνέχεια μπορεί να συνεχίσει, να αφήσει ή να πάρει κι άλλα. Το καλοκαίρι στο πρόγραμμα διακοπών, περιλαμβάνεται ένας μήνας πρακτική στις επιλεγείσες ειδικότητες σε αντίστοιχες επιχειρήσεις ή ιδρύματα.
Έτσι υλοποιείται λοιπόν μέχρι και σήμερα, το Γκεβαρικό σύνθημα “estudio” (σπουδές), βασικό στοιχείο – θα το επαναλάβουμε – της οικονομικής σκέψης του Τσε. Γιατί  η οικονομία δεν είναι κυρίως Λογιστική.


  Και κύλισε νερό πολύ στον μύλο της Ιστορίας, η κατάληξη της συζήτησης στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο  το 63-64 είναι γνωστή και  προφανώς όχι άσχετη με την μετέπειτα πορεία του, που ολοκληρώθηκε με τις ανατροπές και την παλινόρθωση του καπιταλισμού στις αρχές της δεκαετίας του 90.  Ήδη η υιοθέτηση της θεωρίας της «ειρηνικής συνύπαρξης»  έχει βάλει την διεθνή επαναστατική διαδικασία στην κατάψυξη, και «η πάλη για την ειρήνη μπροστά στον κίνδυνο πυρηνικού ολοκαυτώματος» έθετε τα ένοπλα κινήματα στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής , ανοίγοντας το δρόμο στο δόγμα του «πόλεμου κατά της τρομοκρατίας» που θα αντικαθιστούσε  αργότερα αυτό του Ψυχρού Πολέμου.

 Η Κούβα  ήδη βιώνει το ιμπεριαλιστικό εμπάργκο  – που κρατάει μέχρι σήμερα –  και οι οικονομικές και εμπορικές της συναλλαγές  διεξάγονται σχεδόν αποκλειστικά με τις χώρες του σοσιαλιστικού στρατοπέδου και ιδιαίτερα με την ΕΣΣΔ. Η Κούβα  π.χ πουλάει σε σταθερή τιμή (ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις στη διεθνή αγορά) όλη την παραγωγή ζάχαρης στην ΕΣΣΔ και προμηθεύεται από αυτήν τεχνολογικά , κάποια καταναλωτικά προϊόντα και ιδιαίτερα πετρέλαιο. Ωστόσο αυτό δημιουργεί και οικονομική εξάρτηση και σοβαρή καθυστέρηση στην ανάπτυξη παραγωγικής βάσης. Τα σημερινά προβλήματα της Κουβανικής οικονομίας σχετίζονται και με αυτό το «μοντέλο» οικονομικής ανάπτυξης που στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό στο εξωτερικό εμπόριο. Ιδιαίτερα όσο οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών του σοσιαλιστικού στρατοπέδου διεξάγονταν όλο και πιο πολύ με τους όρους και τους  νόμους της παγκόσμιας αγοράς. Το εξωτερικό εμπόριο  πάντα οδηγεί  μία οικονομία σε ετεροβαρή παραγωγή προϊόντων που έχουν ζήτηση στο εξωτερικό σε βάρος της παραγωγής  για την εσωτερική αγορά και  τη δημιουργία (όσο αυτό είναι δυνατόν για το οικονομικό μέγεθος μιας χώρας) βαριάς βιομηχανίας.

 Ο επίλογος στο κεφάλαιο σοσιαλιστικό στρατόπεδο γράφεται με την περεστρόικα. Όταν η ΕΣΣΔ διακόπτει τις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις με την Κούβα, της κόβει το πετρέλαιο και για ένα διάστημα  η χώρα βγαίνει από την πρίζα. Αρχίζει η ειδική περίοδος,  στην οποία η Κούβα  δίνει και κερδίζει την μάχη της επιβίωσης, παλεύοντας μέχρι και σήμερα να ξεπεράσει την οικονομική καθυστέρηση, εξακολουθώντας να αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις του εμπάργκο και της ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας σε ένα διεθνές οικονομικό περιβάλλον που η παγκόσμια  κρίση  επιδρά και στην οικονομία της.
 Το 1975 στο πρώτο από την ίδρυσή του Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας, υιοθετείται το «Σύστημα Οικονομικής Διαχείρισης και Σχεδιασμού» που στηρίζεται στο Λογιστικό Σύστημα, ενάντια στο οποίο επιχειρηματολόγησε ο Τσε στη διάρκεια της αντιπαράθεσης του 63-64. Αυτό προφανώς εκφράζει τόσο το συσχετισμό που διαμορφώθηκε στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο, καθώς  αυτή η περίοδος της πολεμικής   ήταν  τα τελευταία κεφάλαια της αντιπαράθεσης. Αντιπαράθεσης που προκάλεσαν τα αποτελέσματα της εφαρμογής του  συγκεκριμένου οικονομικού συστήματος, που ήταν βέβαια αντανάκλαση της  αντίστοιχης  θεωρητικής και πολιτικής θέσης . Εξ άλλου ο Τσε στις «Συνομιλίες στο Υπουργείο Βιομηχανίας»  δηλώνει με σαφήνεια ότι  αυτά προκαλούνται “γιατί υπάρχει μία κρίση της θεωρίας”.

Εκφράζει επίσης και τον συσχετισμό που διαμορφώθηκε στο εσωτερικό  της Κουβανικής ηγεσίας και του Κόμματος.  Ήδη και στην τότε αντιπαράθεση κορυφαία στελέχη είχαν συνταχθεί και με τις 2 απόψεις. Ο επιφανέστερος εκφραστής του «Λογιστικού Συστήματος» με πολεμική  κριτική και αρθρογραφία ήταν ο Alberto Mora, Υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου.  Χρειάζεται ενδεχομένως να υπενθυμίσουμε ότι και τα δύο οικονομικά συστήματα συνυπήρχαν στην Κούβα. Το “Λογιστικό σύστημα” είναι αυτό που δούλευαν οι περισσότερες επιχειρήσεις και στην Κούβα, καθώς είναι το σύστημα  που κληρονομείται από τον καπιταλιστικό  τρόπο  λειτουργίας της οικονομίας , ενώ το “Προϋπολογιστικό“  ήταν  μειοψηφικό, αλλά απόλυτα πρωτοποριακό. Tαυτόχρονα η συνύπαρξη των δύο συστημάτων για μια δεκαετία δημιούργησε μια σειρά στρεβλώσεων και στα δύο συστήματα : “καθιερώθηκε ένα σχήμα διεύθυνσης που ήταν μακριά τόσο από τον Οικονομικό Λογισμό, που ήταν εφαρμοσμένος γενικά στις σοσιαλιστικές χώρες, όσο και από το Σύστημα της Προϋπολογιστικής Χρηματοδότησης, που είχε αρχίσει να δοκιμάζεται στην Κούβα”. (από την έκθεση της ΚΕ στο Συνέδριο).

Είναι θέμα μελέτης η τύχη του «Προϋπολογιστικού Συστήματος» σήμερα.6 Πάντως, μια δεκαετία  μετά το τέλος  αυτής της συζήτησης, η Κούβα υιοθετεί ένα είδος Λογιστικού Συστήματος, ερχόμενη κατεπειγόντως μια δεκαετία μετά (86) να χτυπήσει συναγερμό για διορθώσεις και αλλαγές, χαρακτηρίζοντας  το σύστημα  “δεξιό, κουτσό, ψωριάρικο άλογο”.  Σε μια χρονική στιγμή που η περεστρόικα έχει ανοίξει ήδη τα φτερά της προς την αντίθετη βεβαίως κατεύθυνση.

Τον Οκτώβρη του 1987, στην  κεντρική τελετή για την 20η επέτειο του θανάτου του Τσε εκφωνείται μία ομιλία από τον Φιδέλ, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορική. Η Κούβα βρίσκεται ήδη  σχεδόν ένα χρόνο σε διαδικασία επανόρθωσης των στρεβλώσεων στην οικονομία της , η προηγούμενη περίοδος χαρακτηρίζεται «ντροπιαστική περίοδος οικοδόμησης του σοσιαλισμού που άρχισαν να κυριαρχούν μια σειρά από ιδέες, από μηχανισμούς, από κακές συνήθειες που θα  είχαν προκαλέσει στο Τσε αισθήματα βαθύτατης και φρικτής πικρίας». Η μικρή Κούβα λοιπόν, για άλλη μια φορά κάνει το καθήκον  της.  Ο  Φιδέλ  επιχειρεί να  δείξει την αντίθετη πορεία από αυτήν της περεστρόικα (είναι η εποχή που ψιθυρίζεται ότι η Κούβα δεν βλέπει με καλό μάτι την περεστρόικα).  Έχοντας πλήρη επίγνωση των συσχετισμών ζητά «με κάθε σεμνότητα, απλά να γίνουν γνωστές οι ιδέες του Τσε» θεωρώντας προφανώς , πως αν εκείνη την περίοδο έπεφταν στο τραπέζι της ιδεολογικής πάλης στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα, μόνο με το βάρος της προσωπικότητας του, πιθανόν να είχε άλλη εξέλιξη   αυτή η  συζήτηση. Ο Φιδέλ μιλάει επίσης για «καπιταλιστές της δεκάρας και κερδοσκόπους, που υιοθετούν καπιταλιστικούς νόμους και συνήθειες» στο εσωτερικό της Κούβας. Ουσιαστικά υπογραμμίζει και πάλι την θέση ότι η οικοδόμηση του σοσιαλισμού είναι υπόθεση ταξικής πάλης. Ταξικής πάλης που δεν τελειώνει με την επανάσταση, αλλά συνεχίζεται με άλλα μέσα,  και οξύνεται.

Τα συμπτώματα που περιγράφονται από την επίδραση των καπιταλιστικών νόμων στο  σύστημα διεύθυνσης της  οικονομίας ,είναι άκρως διαφωτιστικά . Οι 15 οικοδομικές επιχειρήσεις της Αβάνας για να παρουσιάζουν «κέρδη» πουλάν  τα υλικά χωρίς να παραδίδουν κανένα τεχνικό έργο, πολλές βιομηχανίες φτιάχνουν μόνο το κομμάτι του προϊόντος που αφήνει «κέρδος» και πουλάν το προϊόν μισό, οι νόρμες παραγωγής (πλάνο) εφαρμόζονται ακόμα  και στους χειρούργους, υπάρχουν επιχειρήσεις που καταγράφουν την παραγωγή του Γενάρη στον Δεκέμβρη για να πιάσουν το ετήσιο πλάνο κλπ, κλπ.

 Ο  Φιδέλ δηλώνει επίσης ότι «δεν μπορούμε να αλλάξουμε τώρα αυτό το κουτσό, ψωριάρικο – δεξιό – άλογο» (το σύστημα διεύθυνσης της οικονομίας) ,αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να του τραβήξουμε δυνατά τα γκέμια, να μην μας πάει όπου θέλει».
Αυτό που κάνει επίσης η Κουβανική ηγεσία, πέρα από τις ιδεολογικό και πολιτικό  πόλεμο  είναι να παρέμβει μέσω του κόμματος και του κράτους στην ίδια την οικονομία και τις επιχειρήσεις. Συγκροτεί  σε εθελοντική βάση τις λεγόμενες «μικρομπριγάδες», (όχι και τόσο μικρές, αφού μία τέτοια  οικοδομική  που αναφέρεται αριθμεί 200 εργάτες ).

Οι εργαζόμενοι σε αυτές τις μπριγάδες, «αποσπώνται» από τις επιχειρήσεις που δουλεύουν,  εξακολουθούν να πληρώνονται από αυτές, και το «κόστος» μισθοδοσίας τους, το καταβάλει το κράτος στην επιχείρηση. Εξασφαλίζοντας έτσι και στους «καπιταλιστές της δεκάρας», μείωση του «κόστους εργασίας». Σύντομα τα μέλη αυτών των μπριγάδων αριθμούν μόνο στην Αβάνα 20.000 μέλη , και η προοπτική τους είναι να ξεπεράσουν τις 100.000. Ταυτόχρονα το παραγωγικό έργο που εκτελούν  κυρίως σε μεγάλα τεχνικά έργα είναι μεγάλο, λύνοντας  χρόνια προβλήματα στασιμότητας στην οικονομία και βελτιώνοντας  την ζωή του κόσμου. Η διαφορά της αποδοτικότητας αυτού του κλάδου της οικονομίας (που συγκροτείται με ηθικά κίνητρα και προφανώς όχι με το λογιστικό  σύστημα)  με τον υπόλοιπο είναι χαώδης, και οι στόχοι που τίθενται  κινητοποιώντας τον κόσμο, είναι πολύ φιλόδοξοι.

Η πορεία αυτή  ανακόπτεται βίαια  με τη διακοπή των σχέσεων με την ΕΣΣΔ και την έναρξη της ειδικής περιόδου. Οι μπριγάδες  μειώνονται αλλά διατηρούνται, δουλεύουν όμως περιστασιακά , καθώς η έλλειψη υλικών είναι μεγάλη. Υπάρχουν ακόμα και σήμερα και αποτελούν  από τους πρωταρχικούς τομείς δράσης της  Κομμουνιστικής Νεολαίας της Κούβα.  Μετά το τέλος της ειδικής περιόδου η Κούβα έχει κερδίσει τη μάχη της επιβίωσης. Αυτό το πέτυχε αφ ενός χάρη στον ηρωικό λαό της, αφ ετέρου χάρη στην αλλαγή του συσχετισμού σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, που οδήγησε στην εκλογή φίλιων προς την Κούβα κυβερνήσεων που συνεργάστηκαν  οικονομικά  μαζί  της. Ταυτόχρονα, ακόμα από εκείνη την εποχή πήρε μια σειρά οικονομικά μέτρα, όπως το άνοιγμα στον τουρισμό, η σχετική συνεργασία με το ξένο κεφάλαιο, η άδεια εξάσκησης  σχετικά με τον τουρισμό  και τις υπηρεσίες ατομικών επαγγελμάτων κ.α.

Σχεδόν 20 χρόνια μετά, αυτό έχει δημιουργήσει εισοδηματικές και κοινωνικές ανισότητες στον πληθυσμό και κάποιου είδους παραοικονομία. Το κράτος επιχειρούσε να αμβλύνει τις εισοδηματικές ανισότητες  μέσω της σχετικά υψηλής φορολογίας  στο κομμάτι της οικονομίας που λειτουργούσε ιδιωτικά.  Με μια πρώτη ματιά οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις  αναγνωρίζουν  την  υπάρχουσα κατάσταση και επιχειρούν να την ελέγξουν.
Οι επιδράσεις αυτής της διαδικασίας στη συνείδηση  είναι ένα άλλο κεφάλαιο, και  το ιδεολογικό μέτωπο και η πάλη μέσα στην κοινωνία και το κόμμα ένα άλλο, όχι εμφανώς μετρήσιμο.   

Έστω επιφανειακά όμως μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια πολύ γενικά, κεφαλαιώδη συμπεράσματα:
 - Οι συσχετισμοί μέσα στην Κουβανική κοινωνία είναι  δυσμενέστεροι, και είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της αναγκαστικής πορείας που προαναφέρθηκε.
-  Η επανάσταση ζει, τα αποτελέσματα του γερού σκελετού που φτιάχτηκε τα πρώτα χρόνια της έδωσαν αυτή την αντοχή. Η μεγάλη μάζα του κόσμου – ιδιαίτερα των φτωχότερων στρωμάτων – στηρίζουν και υπερασπίζουν τις κατακτήσεις της.
-  Υπάρχει μια πρωτοπορία μέσα στον κόσμο, που συνειδητά παλεύει την κατάσταση, είναι οργανωμένη, έχει άποψη, προσπαθεί να κινητοποιήσει και τον υπόλοιπο κόσμο.
- Η πολιτική κουλτούρα μέσα στην κοινωνία  - που  μπορεί να παρατηρήσει κάποιος  τρίτος- δείχνουν από τη μια  ένα λαό μάχιμο, απαιτητικό, που κάνει κριτική  σε πλευρές άσκησης της εξουσίας, γράφει στον τύπο, γενικώς δεν χαρίζει κάστανα. Στον αντίποδα  ένα άλλο κομμάτι περιθωριοποιείται,  κυνηγάει το εύκολο χρήμα από τον τουρισμό, δεν ασχολείται. Για πρώτη φορά είναι ορατό ένα κομμάτι νεολαίας που δεν δουλεύει, δεν ψάχνει για δουλειά , δεν σπουδάζει , κι όμως ζει.  Στο ενδιάμεσο, ένα άλλο κομμάτι ανθρώπων  που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «πλούσιοι» ασχολείται με το ιδιωτικό του επάγγελμα και με ότι αυτό  απαιτεί και συνεπάγεται.
-   Η Κουβανική ηγεσία  έχει απόλυτη γνώση της κατάστασης και των συσχετισμών τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό.  Εξ άλλου, από την πρώτη στιγμή, από τα πρώτα χρόνια, το βασικό σύνθημα  που κινητοποίησε τον κόσμο ήταν αυτό της «Υπεράσπισης της Επανάστασης», σύνθημα που εκφράζει και σήμερα τον συσχετισμό και τα καθήκοντα, και είναι βεβαίως αμυντικό. Το τελευταίο συνέδριο του Κόμματος, οι συζητήσεις και τα ντοκουμέντα, είναι πολύ  ενδιαφέροντα για το πώς παλεύεται η κατάσταση από τα πάνω.

Με αφορμή το  πολύ αξιόλογο βιβλίο του Carlos Tablada για την οικονομική σκέψη του Τσε πάνω στα θέματα που σχετίζονται με την οικοδόμηση του σοσιαλισμού,  κάναμε αυτή την εκτενή αναφορά για δύο λόγους.

 Πρώτο, για να επιχειρήσουμε να ανασκευάσουμε την καλοπροαίρετη περιρρέουσα  κριτική που ακολουθεί κάθε πολιτικό εραστή της Κουβανικής Επανάστασης και της Λατινικής  Αμερικής. Αυτή του ρομαντικού που έλκεται από την παλιά αίγλη της ένοπλης πάλης, και μάλιστα εκ του ασφαλούς. Ακόμα χειρότερα, αυτού που έχει πολιτική ανάγκη - καθώς έχει μπει σαν υιός πια στο πολιτικό DNA του – την  ύπαρξη  και υπεράσπιση κάποιου υπαρκτού (σοσιαλισμού) ακόμα και σήμερα που το είδος είναι προς εξαφάνιση.

Δεύτερο, γιατί σε αντίθεση με τις χώρες της Ευρώπης που η πάλη των εργαζομένων έχει οδηγηθεί στον ενστικτώδη αγώνα για επιβίωση,  στην Λατινική Αμερική ο Σοσιαλισμός  βρίσκεται στην επίκαιρη πολιτική ορολογία. Στον σύγχρονο κόσμο  των αντιθέσεων, στη Λατινική Αμερική – την ήπειρο των αντιθέσεων – το πορτρέτο του Τσε δεσπόζει πάνω από πολλά γραφεία προέδρων και αρχηγών κρατών. Προέδρων και αρχηγών που πήραν κοινοβουλευτικά την εξουσία, τη στιγμή που παραδοσιακά ένοπλα κινήματα στην Λατινική Αμερική είχαν ηττηθεί ή συνθηκολογήσει. Σε αυτές τις χώρες  οι πολιτικές ηγεσίες διακηρύττουν  την σοσιαλιστική προοπτική , και ταυτόχρονα παραδοσιακά και νέα κινήματα θέτουν την προοπτική του σοσιαλισμού στην διεξαγόμενη ταξική πάλη. Ιδιαίτερα εδώ λοιπόν, που η βρισκόμενη σε νεκροφάνεια διεθνής σοσιαλδημοκρατία επιχειρεί ενδεχομένως την νεκρανάστασή της, η οικονομική σκέψη του Τσε, για την ακρίβεια οι απόψεις του Τσε για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού , μπορούν να δώσουν προοπτική στην πάλη  για το σοσιαλισμό, στα κινήματα σε όλη την ήπειρο.

Ας μην μας διαφεύγει ότι το Γκεβαρικό ή Κουβανικό ή Λατίνικο  ρεύμα7  του σοσιαλισμού του 20ου αιώνα ,είναι το μόνο που όχι μόνο διασώθηκε στις συνθήκες της γενικευμένης ήττας που κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος, αλλά εξακολουθεί να κινητοποιεί και να εμπνέει και σήμερα τις λαϊκές μάζες  στη Λατινική Αμερική, και να τις γοητεύει στον υπόλοιπο κόσμο.


Σημειώσεις

1 Πριν την ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας (1965)   οι 3 οργανώσεις Μovimiento de 26 de Julio, Partido Socialista Polular, Directorio Revolucionario που συμμετείχαν στο ΟRI δημιούργησαν το 1963 το  Partido Unido de la Revolucion Socialista – PURS ( Eνωτικό Κόμμα της Σοσιαλιστικής Επανάστασης). (Πηγή: Pasajes de la Guerra Revolucionaria  de Ernesto Che Guevara, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1963 στην Αβάνα από τις εκδόσεις Union/Narraciones)

2 Οι βασικότερες επαναστατικές οργανώσεις ήταν: Μovimiento de 26 de Julio, Partido Socialista Polular, Directorio Revolucionario, Partido Revolucionario, Partido de Pueblo Cubano, Organizacion Autentica, Federacion Estudiantil Universitaria, Directorio Obrero Revolucionario κ.α μικρότερης ή τοπικής εμβέλειας. (Πηγή: το ίδιο)

3 « Η Βίβλος - δηλ. το εγχειρίδιο – γιατί δυστυχώς η Βίβλος εκεί (στην ΕΣΣΔ) δεν ήταν το Κεφάλαιο  αλλά το Εγχειρίδιο» αναφέρει ο Τσε στις συζητήσεις με τα στελέχη του Υπουργείου Βιομηχανίας. Ο Τσε έγραψε μια ανασκευή μιας μακράς σειράς σημείων αυτού του εγχειριδίου, ανέκδοτη μέχρι σήμερα αλλά διαθέσιμη στο αρχείο Γκεβάρα στην Αβάνα.
(Πηγή:  Περιλαμβάνεται “Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, Διαλεχτά έργα” που επιμελήθηκε ο Ρομπέρτο Μασσάρι για λογαριασμό των εκδόσεων erre-emme,Ρώμη 1993.  Μεταφράστηκε και εκδόθηκε στα ελληνικά το 1997 από τις εκδόσεις Α/συνέχεια με τίτλο: “Συνομιλίες στο υπουργείο βιομηχανίας»)

4 Το τελευταίο Συνέδριο του ΚΚ  για τις αλλαγές στην οικονομία υιοθέτησε τη θέση (θ.162) για μελλοντική σταδιακή κατάργηση της λιμπρέτας σε συνδυασμό με αύξηση σου βασικού μισθού και πέρασμα των ειδών της σε καθεστώς επιδότησης της τιμής τους για το σύνολο του πληθυσμού. Η λιμπρέτα θα διατηρηθεί για ειδικές κατηγορίες (χαμηλόμισθοι, συνταξιούχοι, κ.α ειδικές ομάδες). Διατηρούνται επίσης τα συσσίτια  στα εκπαιδευτικά ιδρύματα καθώς και οι εργατικές καντίνες στους χώρους εργασίας. Για την συγκεκριμένη θέση στον προσυνεδριακό διάλογο, υποβλήθηκαν 925 προτάσεις και εκφράστηκαν 54.979 γνώμες – παρεμβάσεις.

5  Στην Κούβα μέχρι και σήμερα οι τιμές βασικών ειδών (διατροφής κυρίως) είναι οι ίδιες σε όλα τα καταστήματα και σημεία πώλησης. Το Υπουργείο Εμπορίου, ονομάζεται «Υπουργείο Εμπορίου και Τιμών».

6  ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
30. Οι προϋπολογιστικές μονάδες εκπληρώνουν κρατικές-κυβερνητικές λειτουργίες καθώς και   άλλες με χαρακτηριστικά όπως , η παροχή υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης. Τις καθορίζουν οι κρατικές λειτουργίες, οι αποστολές , τα καθήκοντα και η απόδοση.
31. Θα μειωθεί  η ποσότητα των προϋπολογιστικών μονάδων μέχρι τον αριθμό που εγγυάται την εκπλήρωση των λειτουργιών που τους έχουν ανατεθεί,  έχοντας πρωταρχικό κριτήριο την μέγιστη οικονομία σε υλικούς και χρηματικούς πόρους στον κρατικό προϋπολογισμό, εγγυώμενοι  επαρκείς και ποιοτικές παροχές.
32.  Δεν θα δημιουργούνται  προϋπολογιστικές  μονάδες  που παρέχουν παραγωγικές υπηρεσίες ούτε παραγωγικά αγαθά. Οι προϋπολογιστικές μονάδες θα μπορούν να χρηματοδοτούν  τις δαπάνες τους με τα εισοδήματά τους και αν δημιουργούν  πλεόνασμα θα περνάνε σε καθεστώς αυτοχρηματοδότησης, χωρίς να αφήσουν  ανεκπλήρωτες  τις δημόσιες λειτουργίες  και  καθήκοντα ή θα μπορούν να υιοθετούν, μετά από έγκριση τη  μορφή της επιχείρησης.
33. Οι προϋπολογιστικές μονάδες  που καταφέρνουν να  καλύψουν μόνο ένα μέρος των δαπανών τους με τα εισοδήματά τους, θα τους εγκρίνεται το μέρος των  υπόλοιπων δαπανών  που  θα χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
34. Θα σχεδιαστεί το σύστημα διεύθυνσης  που θα  διέπει το  χρηματοδοτική, οικονομική, και ελεγκτική λειτουργία  των προϋπολογιστικών μονάδων,  απλοποιώντας  τη λογιστική τους.
«Κατευθυντήριες γραμμές (θέσεις) για την οικονομική  και κοινωνική πολιτική του Κόμματος και της Επανάστασης» , 6ο Συνέδριο Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας, Μάιος 2011.

7 Αυτό που οι αστοί ιδεολόγοι αποκάλεσαν υποτιμητικά “Castrismo”  
Δημοσίευση σχολίου